اوّل نماز است در حالى كه امام به يكى از دو ركعت آخر مشغول است بايد در اين جا نيز حمد و سوره بخواند چنان كه در بعضى از روايات معتبر آمده است . گفته شده است : ترك قرائت در غير دو صورت اخير مستحبّ است و واجب نيست . و نيز گفته شده : اين امر اختصاص به نماز جهريّه دارد ، و نيز گفته‌اند : در اين باره اقوال پراكنده ديگرى وجود دارد امّا صحيح همان است كه گفتيم ؛ زيرا قرائت امام به جاى قرائت مأموم است . در خبر صحيح از بكر بن محمّد ازدى از امام صادق ( ع ) روايت است كه فرمود : « من براى انسان نمىپسندم كه در پشت سر امام نمازى بگزارد كه امام در آن حمد و سوره را آهسته مىخواند ، و وى مانند الاغ ايستاده باشد و چيزى نخواند » ، مىگويد به آن حضرت عرض كردم : فدايت شوم ، پس او چه بايد بكند ؟ فرمود : « تسبيح بگويد » . « 42 » امّا قرائت از كسانى كه در پشت سر امام غير شيعى نماز مىگزارند ساقط نيست ، بلكه قرائت بر آنان واجب است هر چند به صورت حديث نفس باشد ، و بنابر آنچه از روايات معتبر استفاده مىشود بايد به خواندن حمد اكتفا كنند . « 43 » در خبر صحيح آمده است كه راوى گفت به آن حضرت عرض كردم : كسى است كه در نماز به او اقتدا نمىكنم ( شيعى نيست ) فرمود : « پيش از آن كه او از قرائت فارغ شود قرائت خود را تمام كن ، زيرا تو در محدوديّت هستى ؛ و اگر او پيش از تو از قرائت فارغ شود قرائت را قطع و با او ركوع كن . » « 44 » مستحبّ است هنگامى كه امام از قرائت سوره حمد فارغ شد مأموم الحمد للّه ربّ العالمين بگويد ؛ همچنين در موقعى كه امام سمع اللّه لمن حمده مىگويد ، مأموم به گفتن الحمد للّه ربّ العالمين اكتفا كند . كراهت دارد كه امام تنها براى خودش دعا كند و مأمومين را در نظر نگيرد ، زيرا اين كار خيانت است .

--> ( 42 ) تهذيب ، ج 1 ، ص 331 ؛ قرب الاسناد ، ص 18 ؛ الفقيه ، ص 107 . ( 43 ) كافى ، ج 3 ، ص 373 ؛ استبصار ؛ ج 1 ، ص 429 ، تهذيب ، ج 1 ، ص 255 . ( 44 ) تهذيب ، ج 1 ، ص 331 .